یادداشت های سردار محمد اسماعیل مداحی

       ·    چشم‌انداز، ارائه‌دهنده یک تصویر مطلوب، آرمانی و قابل دستیابی است که مانند چراغی در افق بلندمدت، فراروی جامعه و نظام حکومتی قرار دارد و دارای ویژگی‌های جامع‌نگری، آینده‌نگری، ارزش‌گرایی و واقع‌گرایی می‌باشد.

       ·    چشم‌انداز تصویری مطلوب و قابل دستیابی در یک افق زمانی بلندمدت است که متناسب با مبانی ارزشی و آرمان‌های نظام و مردم تعیین می‌گردد.

          ·     چشم‌انداز در مفهومی کاملاً عینی، تخیلی بر مبنای اطلاعات و دانش می‌باشد.

          ·     چشم‌انداز نمادی جذاب از تمام مسائلی است که برای کشور امکان‌پذیر است.

          ·     چشم‌انداز سرنوشتی درخشان و راهی مشخص است که هیچ کشور دیگری نمی‌تواند دارای همان چشم‌انداز باشد.

       ·    هر کشوری قبل از آن که بخواهد استراتژی‌های آیندۀ خود را تدوین کند، باید چشم‌انداز روشنی داشته باشد. زیرا چشم‌انداز کشور زیربنایی‌ترین بیانیۀ ارزش‌ها، آرمان‌ها و اهداف کشور است.

          ·     چشم‌انداز میل باطنی افراد کشور است که در مغز و قلب آنان جا گرفته است.

       ·    چشم‌انداز به هر یک از مؤلفه‌های اصلی جامعه جهت داده و برای آنها هدف تعیین می‌کند و مجموعۀ این عوامل را به هم پیوند داده و از آنها یک نظام سازگار، هم‌گرا و هم‌فزاینده می‌سازد.

       ·    چشم‌انداز دستیابی به منافع ملّی و اجرای قانون اساسی را مَدنظر داشته و به دنبال ایجاد انگیزه برای همه اقشار وآحاد جامعه و مسؤولان، جهت حفظ وحدت اجتماعی و یکپارچگی ملّی می‌باشد.

چشم‌انداز ایران با درنظر گرفتن امکان تحقق در یک دورۀ بیست ساله و با توجه به شناخت محیط ملّی (بررسی نقاط قوت و ضعف) و نگاهی دقیق به رخدادهای جهانی و روند تحولات محیط بین‌المللی (شناخت فرصت‌ها و تهدیدها) و نحوۀ تعامل محیط بیرونی و درونی تعیین می‌گردد و با استفاده از امکانات، بستر مناسبی را فراهم کرده و برنامه‌های بلندمدت کشور را هدایت می‌کند.

 تفاوت چشم‌انـداز و پیش‌بینی

در تهیه و تنظیم چشم‌انداز بلندمدت، دو رویکرد کلی «پیش‌بینی» و «آینده‌نگاری» را می‌توان مَدنظر قرار داد. در اغلب متون، چشم‌انداز مترادف با پیش‌‌بینی درنظر گرفته می‌شود، در حالی که علیرغم نقاط مشترک این دو تعریف، همان طور که در جدول 1_-1 مشاهده می‌شود، به لحاظ مفهومی، تمایز اساسی میان پیش‌بینی و فرآیند چشم‌انداز وجود دارد.

پیش‌بینی ‌‌ارزشیابی یک روند با درجه‌ای از احتمال است که در طول یک دورۀ معین و خاص اتفاق می‌افتد؛ به عبارت دیگر، پیش‌بینی روشی است که در آن وضعیت موجود به دقت بررسی شده و براساس امکانات، قابلیت‌ها و فرصت‌های موجود، تصویری از آینده ترسیم می‌گردد.

سه عامل بروز خطا که پیش‌بینی را از رویکرد مبتنی بر چشم‌انداز متمایز می‌سازد، به شرح ذیل می‌باشند:

1)    داده‌های نادرست توأم با مدل‌های بی‌ثبات.

2)    اتکای مفرط به کمیت‌سنجی و بسط و گسترش روندهای گذشته به آینده.

3)    تبیین آینده در پرتو گذشته.

آینده‌نگاری فرآیندی است که در آن ابتدا تصویری از وضع مطلوب و آرمانی درنظر گرفته و توانایی‌ها و قابلیت‌های لازم برای رسیدن به آن ایجاد می‌شود. به عبارت دیگر، در روش پیش‌بینی، فرد ایستاده و به آینده می‌نگرد و حال، ترسیم‌کننده آینده است؛ در حالی که در روش آینده‌نگاری، فرد در آینده نشسته و به حل نارسایی‌های حال برای رسیدن به چنین آینده‌ای می‌اندیشد.

چشم‌انـداز برخلاف پیش‌بینی متداول در علوم، فراگیر و کلی‌نگر است. در رویکرد مبتنی بر چشم‌انداز، هیچ چیز ثابت درنظر گرفته نمی‌شود؛ در حالی که در مدل‌های پیش‌بینی، محقق، ناگزیر از ثابت گرفتن برخی متغیرها و پارامترها است. بیشتر متغیری‌های کیفی در چشم‌انداز، پنهان و تا حد زیادی ذهنی هستند، در حالی که در پیش‌بینی، متغیرها باید کمی، عینی و شناخته شده باشند. در چشم‌انداز نگاه به آینده، خلاق و فعال است و آینده، امروز رقم می‌خورد، در حالی که در پیش‌بینی، آینده ادامۀ روند موجود خواهد بود.